[ Góc chuyên môn] An toàn thực phẩm với các doanh nghiệp thực phẩm SMEs ở Việt Nam Tầm quan trọng và những Thách thức (tiếp theo)

28 Tháng Bảy 2013

An toàn thực phẩm với các doanh nghiệp thực phẩm SMEs ở Việt Nam

Tầm quan trọng và những Thách thức (tiếp theo)

Ths. Nguyễn Thị Kim Dung

Trung tâm Đào tạo Nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường và Chất lượng (QTC)

Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường và Chất lượng

Các khó khăn, thách thức điển hình có thể liệt kê ra như sau:

1. Khó khăn trong nội bộ các doanh nghiệp thực phẩm

Cơ sở hạ tầng và trang thiết bị: Việc áp dụng một hệ thống quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm đồng nghĩa với chi phí trong việc nâng cấp các thiết bị, nguồn nhân lực. Chi phí cho cơ sở hạ tầng và trang thiết bị thông thường là rào cản lớn nhất cho các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ. Hơn nữa, các vấn đề khác như là không đủ điện, nước, hệ thống thoát nước thải, phương tiện vận chuyển, vận tải tại địa phương cũng là những thách thức dai dẳng cho nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Điều kiện vệ sinh cơ bản: Các chương trình thực hành vệ sinh tốt hầu như đều thiếu trong các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ. Họ đối diện với nhiều khó khăn về việc không đủ mặt bằng nhà xưởng và trang thiết bị, nhà cửa không sạch sẽ, trang thiết bị cũ và bẩn, nhân viên thiếu đào tạo. Thậm chí tại một số vùng, các doanh nghiệp còn khó khăn trong việc có được đường cung cấp nước sạch và đường dẫn thoát nước thải. Hơn nữa, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường khó có thể có được các nguồn cung cấp nguyên liệu với giá cả phù hợp mà tin vậy.

image001

Nhận thức và chuyên môn: Người chủ và người vận hành các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ ở Việt Nam có thể ý thức được vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm; tuy nhiên họ quá bận rộn với các công việc kinh doanh mà không nhận thức được tầm quan trọng của việc áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Trong nhiều trường hợp, thậm chí họ biết được tầm quan trọng, nhưng các doanh nghiệp vẫn thiếu năng lực chuyên môn để vận hành hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả.

Giáo dục và đào tạo: Để đảm bảo sự thành công của một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, tất cả các khái niệm liên quan như HACCP, xác định nguồn gốc, các chương trình tiên quyết, hành động khắc phục,… cần phải được hiểu bởi người chủ và người quản lý doanh nghiệp. Rất nhiều khái niệm và nguyên lý của quản lý an toàn thực phẩm mới mẻ đối với người lao động dù đã làm việc nhiều năm trong ngành.

Trợ giúp kỹ thuật: Các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ thiếu chuyên môn kỹ thuật cần thiết cho việc áp dụng và vận hành hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Họ cần sự trợ giúp chuyên môn từ bên ngoài, đặc biệt trong việc xác định các chất nguy hại có trong thực phẩm, tạo hệ thống truy tìm nguồn gốc hiệu quả, thiết lập các hành động khắc phục, xác định các chỉ tiêu kỹ thuật cho sản phẩm và nguyên liệu, tiến hành đo lường và phân tích.

Nguồn nhân lực: Các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ có nguồn vốn nhỏ; do vậy họ thường kiểm soát rất chặt mọi chi phí. Nguồn kinh phí trả cho lao động thường hiếm khi vượt quá nguồn ngân sách để chạy công việc kinh doanh hàng ngày. Điều này gây khó khăn cho việc thuê các nhân lực cần thiết để tiến hành hệ thống quản lý an toàn thực phẩm cũng như đào tạo nhân viên.

Các yếu tố tâm lý: Rào cản tâm lý thông thường của các SMEs là yêu cầu của khách hàng, áp lực thời gian và chi phí, thiếu động lực và sự tin tưởng rằng một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm là cần thiết để tạo nên sự khác biệt trong công việc kinh doanh của họ, thiếu niềm tin năng lực cá nhân (niềm tin rằng một cá nhân có đủ năng lực để tổ chức và tiến hành một khóa công việc), trì trệ (không đủ khả năng vượt qua thói quen của một lối thực hành cũ do thiếu mong muốn thay đổi), và thiếu sự đồng tâm (không nhìn nhận được việc áp dụng một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm có thể tạo ra các sản phẩm an toàn hơn như thế nào). Các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ thường tin rằng họ đã tạo ra các sản phẩm đủ an toàn rồi mà không cần đến một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.

image002

 

2. Khó khăn do thiếu môi trường trợ giúp

Vấn đề tài chính: Các khó khăn về tài chính là những rào cản thực tế cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ khi áp dụng một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Sự trợ giúp từ chính phủ và các tổ chức thương mại không đủ để tạo nên một sự thay đổi trong các doanh nghiệp này. Các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm dĩ nhiên là mang lại những lợi ích to lớn cho chính phủ bằng cách tiết kiệm chi phí cho việc chữa trị và chăm sóc sức khỏe cộng đồng; tuy nhiên giá trị của việc này vẫn chưa được đánh giá đầy đủ để khởi động các đầu tư. Trong khi đó chi phí cho việc xây dựng và áp dụng một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm có thể cao hơn nhiều so với dự toán ban đầu, như thuê tư vấn bên ngoài và thời gian đào tạo nhân viên có thể ảnh hưởng trực tiếp tới các công việc kinh doanh hàng ngày của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Các yêu cầu pháp lý: Các yêu cầu pháp lý thường là ở mức tối thiểu để đảm bảo các điều kiện vệ sinh và an toàn thực phẩm. Khi không có chế định từ chính phủ về việc triển khai áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, các doanh nghiệp thực phẩm vừa và nhỏ không cảm thấy cần thiết và bắt buộc triển khai hệ thống này.

Ý thức kinh doanh và thái độ của các tổ chức công nghiệp và thương mại: Các chứng chỉ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm được yêu cầu như những chiếc vé vào cửa cho các thị trường thương mại quốc tế. Các doanh nghiệp thực phẩm lớn bởi lý do đó phải tiến hành áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Tuy nhiên các doanh nghiệp vừa và nhỏ chủ yếu là cung cấp sản phẩm cho thị trường trong nước, các khách hàng, người bán lẻ và cửa hàng ăn địa phương, nên không triển khai áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm do khách hàng của họ không yêu cầu chứng chỉ.

Cuối cùng là Nhận thức của khách hàng: Rất nhiều người tiêu dùng trong nước (đặc biệt ở những khu vực nghèo, kém phát triển) không nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề an toàn thực phẩm cũng như các chất gây hại cho sức khỏe có trong thực phẩm. Truyền thông đại chúng cần phải thực hiện trách nhiệm này một cách nghiêm túc hơn nữa để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc sử dụng những thực phẩm sạch và an toàn cũng như các phương thức để có được những thực phẩm an toàn này.